حریم خصوصی و رسانه

حریم خصوصی جزو مباحثی است که امروزه با پیشرفت علم به چالش کشیده شده و عده ای بعضی از رفتارها را دخالت در امر و حریم خصوصی افراد می دانند و عده ای آن را دلسوزی و یا حفاظت از امور اجتماعی جامعه تلقی می کنند.
حریم خصوصی اشخاص یکی از بارزترین مسائلی است که در بحث اصول «اخلاق رسانه» (Media ethics) و نیز حقوق رسانه مطرح می‌شود و به همین جهت در ادامه این مقاله به موضوع رسانه و حریم خصوصی پرداخته شده است.

تعریف حریم خصوصی

images (3)همه‌ی ما اطلاعاتی شخصی داریم که می‌خواهیم آنها خصوصی بمانند و آنها را با افرادی خاص به اشتراک نگذاریم. برای مثال، می‌خواهیم دوستانمان شماره تلفن، نشانی و رایانامه ما را داشته باشند، ولی مایل نیستیم اطلاعات تماس خود را در اختیار بازاریاب‌های تلفنی و دیگر آگهی‌دهندگان قرار دهیم. همچنین وقتی اطلاعات خود را در اختیار دوستان نزدیکمان قرار می‌دهیم، انتظار داریم از اصول اساسی انصاف مبنی بر به اشتراک نگذاشتن این اطلاعات با شخص سوم بدون کسب اجازه از ما پیروی کنند یا دست کم چنین اقدامی را به اطلاع ما برسانند. بیشتر ما هنگام تعامل با بنگاه‌های تجاری نیز چنین انتظاری از آنها داریم؛ یعنی هرگاه چیزی از یک مغازه یا سایت اینترنتی می‌خریم، انتظار داریم این فعالیت میان ما و بنگاه تجاری باقی بماند و با دیگر بنگاه‌های تجاری خارج از این معامله، به اشتراک گذاشته نشود. چنین چیزی معمولاً رخ نمی‌دهد. بنگاه‌های تجاری تمام اطلاعات مربوط به شما را جمع‌آوری می‌کنند و به دیگر بنگاه‌های تجاری می‌فروشند. تمام این اقدامات بدون اجازه‌ی صریح و آگاهی شما صورت می‌گیرد. با وجود رایانه‌ها، بازاریاب‌های اینترنتی، رایانامه، و تلفن، به طور پیوسته به حریم خصوصی ما تجاوز می‌شود.

تاریخچه‌ توجه‌ به‌ حق‌ حریم‌ خصوصی‌

images (2)پذیرش‌ و شناخت‌ حریم‌ خصوصی‌ به‌ عنوان‌ یک‌ حق‌ انسانی‌، ریشه‌ای‌ عمیق‌ در تاریخ‌ دارد. در انجیل‌،اشارات‌ بی ‌شماری‌ به‌ این‌ موضوع‌ شده‌ و در قوانین‌ یهود، از دیرباز مکتوم‌ ماندن‌ مسائل‌ شخصی‌ از انظاردیگران‌، به‌ رسمیت‌ شناخته‌ شده‌ است‌. در چین‌ باستان‌ و یونان‌ نیز، مصونیت‌هایی‌ در این‌ زمینه‌ وجودداشته‌ است‌. «در سوگند بقراط که‌ به‌ ۳۰۰ سال‌ قبل‌ از میلاد برمی‌گردد پزشکان‌ سوگند می‌خورند که‌رابطه‌ آنان‌ با بیماران‌ محرمانه‌ بماند.»
موضوع‌ حریم‌ خصوصی‌ در قرآن‌ مجید و احادیث‌ نبوی‌ هم‌ موردتوجه‌ و تکریم‌ فراوان‌ قرار گرفته‌ است‌. در حالی‌ که‌ حریم‌ خصوصی‌ در همه‌ قوانین‌ الهی‌ وجود داشته‌، قوانین‌ وضعی‌ صدها سال‌ است‌ که‌ به‌این‌ موضوع‌ توجه‌ نشان‌ داده‌اند.

در سال‌ ۱۳۶۱ میلادی‌، یک‌ قاضی‌ انگلیسی‌ حکم‌ دستگیری‌ کسانی‌ را صادر کرد که‌ دزدانه‌ به‌ خانه ‌افراد نگاه‌ و یا استراق‌ سمع‌ می‌کردند.
در سال‌ ۱۷۶۵ میلادی‌، لرد کامدن(Lord Camden) انگلیسی‌ قانونی‌ را وضع‌ کرد که‌ بر اساس‌ آن‌ برای‌ ورود به‌خانه‌های‌ مردم‌ و مصادره‌ یادداشتها و مکتوبات‌ آنان‌، داشتن‌ مجوز الزامی‌ شد.
یکی‌ از نمایندگان‌ مجلس‌ انگلیس‌ به‌ نام‌ ویلیام‌ پیت‌ (William Pitt) در این‌ زمینه‌ نوشت‌: «حتی‌ فقیرترین‌ مردم‌ درکلبه‌ محقر خویش‌ می‌تواند از دستورات‌ شاه‌ سرپیچی‌ کند. کلبه‌ این‌ مرد فقیر می‌تواند بسیار محقر باشد، سقف‌ آن‌ بلرزد و چکه‌ کند، باد و طوفان‌ در آن‌ وارد شود، اما شاه‌ انگلستان‌ نمی‌تواند به‌ آن‌ وارد شود وهیچ‌ یک‌ از نیروی‌ پادشاه‌ هم‌ جرأت‌ ندارند که‌ از آستانه‌ این‌ کلبه‌ ویرانه‌، قدم‌ به‌ درون‌ بگذارند.»
کشورهای‌ مختلف‌ در طی‌ قرون‌ و اعصار، با وضع‌ قوانین‌ مختلف‌ از حریم‌ خصوصی‌ حمایت‌کرده‌اند. در سال‌ ۱۸۵۸، در فرانسه‌ قانونی‌ وضع‌ شد که‌ انتشار مسائل‌ خصوصی‌ را ممنوع‌ کرد و برای‌حریم‌شکنان‌ مجازات‌هایی‌ در نظر گرفت‌.
در سال‌ ۱۸۸۹، قوانین‌ نروژ، انتشار اطلاعات‌ مربوط به‌ افراد و امور خصوصی‌ آنها را ممنوع‌ اعلام‌کرد. از سال‌ ۱۸۹۰ هم‌ در قوانین‌ عمومی‌ آمریکا، این‌ حق‌ به‌ رسمیت‌ شناخته‌ شده‌ است‌. اعلامیه‌ جهانی‌ حقوق‌ بشر را که‌ در سال‌ ۱۹۴۸ منتشر شد، می‌توان‌ شاخص‌ مدرن‌ حفظ حریم‌ خصوصی‌ در سطح‌ بین‌المللی‌ دانست‌ که‌ به‌ طور خاص‌ از حریم‌ مکانی‌ و ارتباطی‌ حمایت‌ می‌کند.
در تنظیم پیام های خبری رسانه ای عنصر شهرت از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در واقع افرادی که از شهرت و وجه اجتماعی برخوردارند برای مخاطبان رسانه ها اهمیت و جذابیت بیشتری دارد. به دیگر سخن، مردم به سرک کشیدن در زندگی افرادی که از شهرت اجتماعی برخوردارند علاقمندند.

رابطه میان سواد رسانه ای و رعایت به حریم خصوصی شهروندان

businesswoman-with-touch-pad-in-social-network-workبنابراین، دست اندرکاران رسانه ها باید به اصول و معیارهای عمومی اخلاق حرفه ای رسانه ها متعهد و پایبند باشند. اصحاب رسانه ها نباید از شهرت شخصیت های اجتماعی برای تهیه و تولید محتواهای زرد رسانه ای با هدف سرگرم کردن و یا جذب مخاطب بیشتر سوء استفاده و حریم خصوصی آنان را نقض کنند.
بدین ترتیب، آن بخش از محدوده حریم خصوصی فرد که با مسئولیت های اجتماعی و خط مشی وی مرتبط نیست و در واقع تاثیری بر نفع عمومی جامعه ندارد در حریم خصوصی افراد قرار می گیرد و احترام به آن از سوی رسانه ها پایبندی به معیارهای اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری محسوب می شود.
اما، شخصی نیز که در معرض اتهام قرار گرفته است باید بتواند پاسخ خود را از طریق همان رسانه مطرح نماید و این جامعه و افکار عمومی است که پاسخ فرد را بپذیرد یا نه.
از نگاه دیگر، میان میزان سواد رسانه ای و رعایت و یا تجاوز به حریم خصوصی شهروندان رابطه مستقیم وجود دارد. دست اندرکاران رسانه ای آشنا با سواد رسانه ای، هم با تکنولوژی های ارتباطی و رسانه ای به خوبی آشنایی دارند و هم قادرند محتوای پیام های رسانه ای حرفه ای و صحیح برای مخاطبان تهیه و تولید نمایند.
در سوی دیگر این فرآیند ارتباطی نیز، مخاطبان با سواد رسانه ای بالا نیز، هم با انواع تکنولوژی های رسانه ای و ارتباطی آشنا هستند و هم از فرهنگ کاربری بالایی نیز برخوردارند.
در چنین چرخه ارتباط رسانه ای، شهروندان حریم خصوصی یکدیگر را محترم می شمارند و به خود اجازه نمی دهند که در حریم خصوصی افراد سرک بکشند. به تبع آن، رسانه ها نیز از توجه بیش از اندازه به حریم خصوصی شهروندان اجتناب می ورزند و در واقع در حریم خصوصی افراد فضولی نمی کنند.
در این فضای سالم ارتباطی است که شهروندان در حریم خصوصی خود نه تنها احساس امنیت و آرامش می کنند بلکه احساس مسئولیت اجتماعی حتی در حریم خصوصی نیز متبلور می شود.

حریم خصوصی در ایران و سایر جوامع

images«حریم‌ خصوصی‌» یک‌ حق‌ طبیعی‌ و مسلم‌ فرد است‌ که‌ توجه‌ به‌ آن‌، به‌ عنوان‌ یکی‌ از اساسی‌ترین‌مصادیق‌ حقوق‌ بشر، از توجه‌ به‌ شأن‌ و منزلت‌ انسانی‌ و ارزش‌های‌ مبتنی‌ بر آزادی‌ها نشئت‌ گرفته‌ و به‌یکی‌ از مهم‌ترین‌ مسائل‌ حقوق‌ بشر در عصر جدید در جوامع‌ مدنی‌ تبدیل‌ شده‌ است‌.
قانون‌ اساسی‌ ایران‌ هم‌ که‌ ملهم‌ از قرآن‌ و قوانین‌ الهی‌ است‌، اگر چه‌ به‌ تلویح‌، از حریم‌ خصوصی‌ درابعاد مکانی‌ و حیثیتی‌ و اطلاعاتی‌ دفاع‌ می‌کند ولی‌ به‌ صراحت‌ از واژه‌ حریم‌ خصوصی‌ استفاده‌نمی‌کند.

نکته‌ اینجاست‌ که‌ در عصر انفجار اطلاعات‌ و ارتباطات‌، در جامعه‌ اطلاعاتی‌، توجه‌ به‌ حریم‌خصوصی‌ باید سازوکار قانونی‌ به‌ خود بگیرد. مشکل‌ عدم‌ توجه‌ به‌ قوانین‌ مربوط به‌ حریم‌ خصوصی‌،علی‌رغم‌ وجود آن‌، در تمام‌ کشورها و حتی‌ کشورهایی‌ که‌ قبل‌ از ما به‌ دنیای‌ دیجیتال‌ قدم‌ گذاشته‌اند نیزبه‌ شکل‌ بسیار حاد و غیرقابل‌ تحملی‌ وجود دارد. مثلا «بر اساس‌ نتایج‌ نظرخواهی‌ مؤسسه‌ گالوپ‌، ۷۳درصد از مردم‌ آمریکا معتقدند که‌ مطبوعات‌، حریم‌ خصوصی‌ افراد را نادیده‌ می‌گیرند.»
در مورد سایر کشورهای‌ مورد بررسی‌ نیز، وضع‌ به‌ همین‌ ترتیب‌ است‌. یعنی‌ اتفاقی‌ که‌ در عمل‌می‌افتد این‌ است‌ که‌ همیشه‌ کسانی‌ هستند که‌ محدودیت‌های‌ قانونی‌ موجود را رعایت‌ نمی‌کنند.

نویسنده‌ معتقد است‌، آنچه‌ در ایران‌ در حال‌ رخ‌ دادن‌ است‌، این‌ است‌ که‌ جامعه‌ اطلاعاتی‌ در حال‌ تشکیل‌ در ایران‌، جامعه‌ اطلاعاتی‌ آرمانی‌ و ایده‌آل‌ یونسکو نیست‌. و اینگونه‌ به‌ نظر می‌رسد به‌ دلیل‌فقدان‌ قوانین‌ حمایتی‌ از حق‌ حریم‌ خصوصی‌، در حال‌ وارد شدن‌ به‌ جامعه‌ اطلاعاتی‌ از بیراهه‌ هستیم‌ وبیشترین‌ آسیب‌ را هم‌ از بعد اطلاعاتی‌ و حیثیتی‌ تحمل‌ کرده‌ و خواهیم‌ کرد.

،

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.