socal-media-110503766

امروز نقش و جایگاه رسانه ها در حدی است که نمی توان زندگی را بی حضور آنها قابل تصور دانست. رسانه ها فقط وسیله ی سرگرمی نیستند؛ بلکه در بسیاری از جنبه های فعالیت اجتماعی و فردی ما دخالت و نقش دارند. گسترش و توسعه ی وسایل ارتباط جمعی در زندگی انسانها به حدی است که عصر کنونی را عصر «ارتباطات» نامیده اند. بعید نیست که انسان امروزی را انسان رسانه ای و فرهنگ جدید را محصول تبلیغات وسایل ارتباط جمعی بدانیم.
انسانها امروزه در معرض نهادهای رسانه ای متولد می شوند، می اندیشند، دنیا را در این رهگذر می شناسند و رفتارهای خود را براساس الگوهای برگرفته از کتاب، مجله، فیلم، ماهواره، اینترنت و… (یعنی رسانه های رایج عصر ما) سامان می دهند.

نقش و کارکرد رسانه‌ها در هویت یابی

۷۸۴۰۲۰۴آنچه سرعت تحول در سبک های زندگی را تعیین می کند، تنها تغییرات اجتماعی و تکنولوژیک نیست. رسانه ها نقش اساسی به منزله موتور محرک ایجاد و اشاعه سبک های مختلف زندگی ایفا می کنند. رسانه‏ها و مطبوعات از طریق عرضه صورت های عینی شده از انواع کالاها، اشیاء، روش ها و ایده ها همراه با زمینه‏های کاربرد و استفاده از آنها، و همچنین پیچاندن مفاهیم در بسته های تبلیغاتی، مردم را به پذیرش سبک‏های تازه ترغیب می کنند. رسانه ها نه تنها مردم را سرگرم می کنند و جهان لذت بخشی برای آنها می آفرینند، بلکه نقش اساسی در چگونگی فهم یا مفهوم سازی آنها از واقعیت دارند. یکی از این مفهوم سازی ها تلقی جهان زیست به منزله “جهان مصرف” است، جهانی که انسان بودن خویش را با مصرف تعریف می کند.

در این فرایند رسانه ها با تأکید بر تنوع و تغییر، نوعی “خلاقیت در مصرف” را به وجود می‏آورند. از این رو مصرف کننده نیز احساس می کند که با تغییر سبک زندگی خود نه تنها موجود منفعل نیست، بلکه می تواند با بازیگر خلاق عرصه زندگی شخصی خود باشد. بازیگر بودن در عرصه زندگی شخصی تعبیر دیگری از پدیده ی “خود فهمی” یا خود اندیشی است که سازنده “هویت خوداندیشانه” یا بازتابی است که «آنتونی گیدنز» آن را ویژگی اساسی دنیای مدرن تعریف می کند.

از این منظر، مخاطبان رسانه ها دیگر “مخاطبان منفعل” نیستند، اگرچه رسانه ها در معنایابی و معناسازی جهان زیست فرد مشارکت دارند و برای او هم ساختارهای ذهنی و تخیلی معینی می آفرینند.همان طور که خواهیم دید مسئله جهانی شدن و بسط ارزش های جهانی نیز از طریق رسانه ها و به طور عمده از مجاری ارتباطی صورت می گیرد. از این نظر،یک نظام ارزشی شکل می گیرد که دقیقاً با نظام ارزشی سنتی که پیروی از گذشتگان را ارزش می دانست در تقابل است.

از این رو سبک زندگی اساساً نسبت نزدیک و تام با مقوله “مصرف” دارد. سبک زندگی در یک جامعه یا گروه را از راه بررسی پرسش هایی از این نوع که افراد آن جامعه یا گروه چگونه زندگی می کنند، پول و وقت خود را چگونه هزینه یا صرف می کنند، می توان شناخت. به همین دلیل اصطلاح سبک زندگی یکی از مفاهیم کلیدی در فهم “فرهنگ مصرفی”مدرن و درک مدرنیته است. از این دیدگاه گفته می شود که اشیاء و کالاها و خدماتی که مصرف می شوند، تنها مواد نیستند، بلکه هر یک مجموعه ای از “نام ها” و “نشانه‏ها” هستند و نظامی از “معانی” را با خود حمل می کنند. این معانی قابل تأویل و تفسیرند و از این رو دائماً تغییر می کنند. در نتیجه برای انسان مدرن که بر اساس الگوهای مصرف هویت اجتماعی اش را تعریف می کند، بحرانی از هویت و برند های متغیر شونده به وجود می آورند.

بررسی زوایای مختلف رسانه ها و هویت یابی

این مبحث از سه زاویه قابل بررسی است:

  • social-media-usersقابلیت های رسانه ها: رسانه ها و به خصوص رسانه های الکترونیکی، با توجه به قابلیت ها و کارکردهایی که دارند، می توانند در جهت حفظ سلامت و بهداشت روان و به عنوان یکی از عوامل تسهیل کننده ی هویت یابی برای جوانان و نوجوانان کاربرد داشته باشند. همچنین می توانند زمینه ساز بحران هویت و بیگانگی افراد از فرهنگ، ارزش ها و باورهای خود گردند. بنابراین، وسیله و واسطه بودن رسانه ها آنها را در معرض کاربردهای دوگانه و گاه متضاد، قرار داده است.
  • انتظار مخاطبان از رسانه ها: در یکی از تحقیقات غربی که چندین سال به طول انجامید، از افراد، خواسته شد تا به این سوال که «علت توجهشان به برنامه های تلویزیون یا هر رسانه ی دیگر چیست؟» پاسخ دهند. در جوابهایی که از این بررسی ها به دست آمد، الگوی نسبتاً منظمی دیده می شود و آن عبارت است از:
  • کسب اطلاعات: پاسخ دهندگان یکی از عوامل توجه و علاقه ی خود به رسانه ها را کسب اطلاع و آگاهی درباره ی جامعه و جهان و راهنمایی در مورد مسائل زندگی معرفی کردند.
  •  وحدت و تعامل اجتماعی: کسب بصیرت درباره ی وضعیت دیگران، احساس تعلق به جمع، و کمک به اجرای نقشهای اجتماعی.
  • تفریح و سرگرمی: یکی از عوامل روی آوردن افراد به رسانه ها تفریح و سرگرمی است.
  • هویت یابی: از دیگر علل روی آوری افراد به رسانه ها و بویژه تلویزیون، کسب آگاهی در مورد خویشتن، تقویت ارزشهای شخصی، یافتن الگوهای رفتاری، همانند سازی با ارزشهای مورد اعتنای دیگران و در یک کلام، «هویت یابی» است.
  • اهداف مدیران رسانه ها: بدیهی است که هرکس می کوشد تا از رسانه ها در جهت پیشبرد افکار و اهداف خود استفاده کند. عامل اصلی کارکرد منفی برای رسانه ها بخصوص ماهواره و اینترنت، اهداف پلیدی است که غالب مدیران فعلی این رسانه ها در پیش گرفته اند. هدف اصلی استعمار نوین، سلطه ی فرهنگی و تبلیغ ارزشهای غربی در جهان سوم و تمامی جوامع در حال توسعه است. در حال حاضر با توجه به تغییر و تحولات عصر جدید و جهانی شدن رسانه ها ما در برابر یک چالش جدید قرار گرفته ایم که این مسئله می تواند شخصیت و هویت ملی و فرهنگی ما را به آزمون بگذارد.

رسانه ها و هویت یابی نابهنجار

social media_hackingیکی از کارکردهای منفی رسانه ها در فرآیند هویت یابی، ارائه ی الگوهای ناسالم در رسانه هاست. این کارکرد، اختصاص به رسانه های مهاجم ندارد، بلکه رسانه های داخلی و بویژه صدا و سیما (که حضور نقش، تصویر و حرکت در آن باعث الگوپذیری بیشتر می شود) نیز ممکن است خواسته یا ناخواسته ،در فرآیند هویت یابی تأثیر منفی بگذارند. به عنوان مثال، اگر یک هنر پیشه ی بدقیافه، چادر به سر کند و یک هنر پیشه زیبا و مقبول جوانان، بی حجاب یا کم حجاب باشد، هر دو در جهت تغییر و تضعیف فرایند هویت مذهبی در جامعه اثر می گذارند.

هنر پیشه بدقیافه، با «حجاب» و «هویت مذهبی» تداعی و متقارن می شود و به حجاب (که نماد هویت مذهبی است)، بار ارزشی منفی می دهد. هنر پیشه ی زیبا و مقبول، به «کم حجابی» بار ارزشی مثبت می بخشد و لذا در بینندگان، این نوع پوشش را یک پوشش خوب و مجاز یا مشروع جلوه می دهد و در پی همانندسازی و تقلید بینندگان از هنر پیشه ها، این نوع پوشش در جامعه رواج می یابد و همراه با آن، باورها و هنجارهای مذهبی و سرانجام، «هویت مذهبی» نیز در جامعه تغییر می کند.

، ،

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.